Savaş Döneminde Enerji: İran Savaşı 2026'da Petrol, Doğalgaz ve Akaryakıt Piyasalarını Nasıl Değiştirdi

Arz şoku ne kadar büyüktü?

Savaş, ABD ve İsrail'in İran'ı vurduğu 28 Şubat'ta başladı. Normalde dünyadaki deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı birkaç gün içinde fiilen kapandı ^[1]. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Mayıs ayı raporunda bunu "eşi görülmemiş bir arz şoku" olarak nitelendirdi. Körfez'de günlük 14 milyon varili aşan petrol üretimi durduruldu ve kümülatif kayıplar o tarihte 1 milyar varili çoktan geçmişti ^[2].

Küresel petrol arzı Nisan ayında günlük 95,1 milyon varile, yani Şubat seviyesinin günlük 12,8 milyon varil altına geriledi ^[2]. IEA, yüksek fiyatlar, ekonomik zayıflık ve yakıt tasarrufu önlemleri etkisini gösterdikçe 2026'da talebin düşmesini bekliyordu; en çok etkilenen sektörlerin petrokimya ve havacılık olacağını öngörüyordu ^[2].

Açık stoklardan karşılandı. Gözlemlenen küresel stoklar yalnızca Mart ve Nisan aylarında 250 milyon varil, yani günde yaklaşık 4 milyon varil azaldı ^[3]. Şubat ile Ağustos arasında toplam düşüş 507 milyon varile ulaştı ^[4]. Arz iyileşse bile piyasanın bugün hâlâ bu kadar hassas olmasının nedeni bu stok erimesidir.

Petrol fiyatları: 72 dolardan savaş primine ve geri dönüş

Brent, savaştan önce 27 Şubat'ta varil başına 72,48 dolardan uzlaştı ^[5]. 31 Mart'ta 118,35 dolarla zirve yaptı, Temmuz'daki ateşkes sırasında 71,57 dolara geriledi ve çatışmalar yeniden başladığında tekrar 100 doların üzerine çıktı ^[6]. Fiziki gösterge olan Dated Brent ise Nisan ayında kısa bir süreliğine 144 dolara kadar yükseldi ^[2].

Son hareket aşağı yönlü oldu. Piyasa oyuncularının Demokrat bir Kongre'nin Washington'u diplomasiye doğru iteceğine yönelik beklentisiyle Brent 4 Kasım'da %8,7 düşerek 94,62 dolara geriledi; bu, 31 Ağustos'tan bu yana en düşük kapanıştı ^[7]. Körfez ihracatı Ekim ayında günlük yaklaşık 17,1 milyon varile toparlanmıştı ve JPMorgan, piyasanın o ay günlük yaklaşık 1,4 milyon varillik bir arz fazlasına geçtiğini tahmin etti ^[7]. Aralık ayı fiyat tahminimiz bundan sonraki görünümü ortaya koyuyor.

Avrupa'nın doğalgaz şoku

Avrupa için daha ağır darbeyi doğalgaz piyasası vurdu. Katar'ın LNG'si Mayıs ayında Avrupa'ya ulaşmayı bıraktı; AB ayrıca Ocak 2027'den itibaren Rus LNG'sini de yasaklayacak ^[8]. Gösterge TTF fiyatı Ocak ayında megavatsaat başına yaklaşık 28 €'dan Ekim sonunda 97,64 €'ya yükselerek Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı ^[8].

Depolar yeniden doldurulamadı. AB'deki tesisler Ekim sonunda %74,6 doluydu; bu oran bir yıl önce %82,9, 2023'te ise %98,5 idi ^[8]. Katar'ın ihracat kapasitesinin %17'si hasar gördü ve ülke onarımların birkaç yıl sürmesini bekliyor; Körfez'in LNG ihracatı Ekim ayında ortalama olarak savaş öncesi seviyelerin %33'ünde kaldı ^[9]. AB enerji düzenleyicisi ACER'e göre çatışma, Avrupa'nın gaz ithalat faturasına tahminen 18 milyar € ile 33 milyar € arasında bir ek yük getirdi ^[10].

Kışın geri kalanına ilişkin görünüm büyük ölçüde hava koşullarına bağlı. Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü (IEEFA), AB'nin geçen kışa göre yaklaşık %7 daha az gaz kullanması gerekebileceğini tahmin ediyor; bu rakam Rus LNG yasağını da kapsıyor ^[8]. Wood Mackenzie, normal bir kış ve Katar ile BAE LNG'sinin 2027 başında piyasaya dönmesi varsayımıyla depoların Mart sonuna kadar yaklaşık %17–20'ye gerileyeceğini öngörüyor ^[8]. Daha soğuk bir kış, Avrupa'nın boştaki kargolar için Asya'dan daha yüksek teklif vermesiyle birlikte daha düşük stoklar ve daha yüksek fiyatlar anlamına gelir ^[8].

Motorin ve rafine ürünlerdeki sıkışma

Rafine ürünler bu süreç boyunca ham petrolden daha sıkı oldu. IEA, Mayıs ayında baskının ham petrolden akaryakıtlara yayıldığı ve orta distilat marjlarının tarihsel olarak yüksek seviyelerde olduğu uyarısında bulundu ^[2]. AB'de tüketiciye yönelik motorin fiyatları 23 Şubat ile 5 Ekim arasında %35, benzin fiyatları ise %23 arttı ^[11]. Von der Leyen Ekim ayında, Şubat sonundan bu yana motorin fiyatlarının iki katına çıktığını, gaz fiyatlarının ise yaklaşık %140 arttığını söyledi ^[5].

Gübre piyasaları da darbe aldı. Körfez azotlu gübreler için bir merkez konumunda ve King's College London'dan Mark Hilborne'a göre üre fiyatları yaklaşık %70 yükseldi ^[5].

Neler toparlandı, neler toparlanmadı

Toparlanan ya da toparlanmakta olanlar:

• Ekim ayında savaş öncesi seviyelerin yaklaşık dörtte üçüne geri dönen Körfez ham petrol ihracatı ^[7].
• Atlantik Havzası arzı: ABD, Brezilya, Kanada ve Venezuela'nın ihracatı Şubat ile Mayıs arasında günlük 3,5 milyon varil arttı ^[2].
• Bu hafta sert biçimde düşen petrol fiyatlarındaki risk primi ^[7].

Hâlâ kırılgan olanlar:

• Stoklar. Büyük tüketici ülkelerdeki ticari petrol stokları son 15 yılın en düşük seviyelerine yakın ^[12].
• LNG. Wood Mackenzie, savaş bu yıl sona erse bile küresel LNG piyasasının 2028 sonbaharına kadar sıkı kalmasını bekliyor ^[8].
• Avrupa'nın gaz depoları. Depolar Mart sonuna kadar yaklaşık %17–20'ye gerileyebilir ^[8].
• Diplomasi. Washington ile Tahran temel koşullarda birbirinden hâlâ uzak ve yeni Kongre Ocak ayına kadar göreve başlamayacak ^[12].

Alıcılar için ne anlama geliyor?

Savaş, enerji alıcılarının riske bakışını değiştirdi. Birlikte çalıştığımız ithalatçılar ve tüccarlar için üç ders öne çıkıyor:

1. Güzergâh riski artık bir fiyat kalemi. Navlun ve savaş riski sigortası, Körfez petrolünü taşımanın en büyük maliyet kalemlerinden bazıları hâline geldi. Hürmüz tanker navlunlarına ilişkin analizimiz bu maliyetlerin ne kadar yükseldiğini gösteriyor.
2. Stoklar akışlardan daha önemli. Stoklar bu kadar düşükken kısa süreli yeni bir aksaklık bile fiyatları hızla hareket ettirebilir ^[12].
3. Doğalgaz ve motorin ham petrolü geriden izliyor. Depolar ve orta distilat stokları tükenmiş olduğu için ham petroldeki düşüş Avrupa'daki gaz ve motorin faturalarına ancak yavaş yavaş yansıyacak ^[8,11].

Enerji piyasası şokun en kötü dönemini geride bırakmış olabilir. 2026'da tüketilen tamponların yeniden oluşturulması 2027'nin büyük bölümünü alacak.