Hürmüz Boğazı'na Hangi Ülkeler Bağımlı? Ülkelere Göre Petrol İhracatı ve İthalatı

Hürmüz Boğazı üzerinden hangi ülkeler petrol ihraç ediyor?

Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre 2025'te boğazdan günde 19,87 milyon varil (milyon v/g) petrol geçti ^[1]. Bunun 14,95 milyon v/g'si ham petrol ve kondensat, 4,93 milyon v/g'si ise rafine ürünlerden oluşuyordu ^[1]. Bu akış sekiz ihracatçıdan geliyordu.

Suudi Arabistan açık ara en büyük ihracatçı. Ülke 2025'te boğaz üzerinden 6,23 milyon v/g petrol sevk etti; bunun 5,43 milyon v/g'si ham petroldü ^[1]. Irak 3,63 milyon v/g ile ikinci, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise 3,24 milyon v/g ile üçüncü sırada yer aldı ^[1]. İran 2,41 milyon v/g, Kuveyt ise 2,37 milyon v/g sevk etti ^[1]. Geri kalanını Katar, Suudi–Kuveyt Tarafsız Bölgesi ve Bahreyn oluşturdu ^[1].

İhracatın bileşimi ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Kuveyt ve BAE, ham petrolün yanı sıra büyük hacimlerde rafine ürün de ihraç ediyor ^[1]. Bahreyn'in 0,21 milyon v/g'lik sevkiyatının tamamı rafine üründen oluşuyor ^[1]. Katar ise en çok gaz açısından önemli: sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının yaklaşık %93'ü boğazdan geçiyor; BAE'de bu oran %96 ^[1].

Boğazı atlayan, çalışır durumda boru hatlarına sahip olan yalnızca Suudi Arabistan ve BAE ^[1]. İran'ın Goreh–Cask hattının bildirilen kapasitesi 1 milyon v/g, ancak hat fiilen çalışmıyor ^[1]. Kpler'in belirttiği gibi Kuveyt, Katar ve Irak'ın büyük bölümünün boğazı dolaşacak bir güzergâhı yok ^[4].

Körfez ihracatçıları 2026'da nasıl bir yıl geçirdi?

28 Şubat'ta başlayan kapanma, ihracatçıları iki gruba ayırdı ^[4]. Boru hattına sahip olanlar sevkiyatlarını başka güzergâhlara yönlendirdi. Sahip olmayanlar ise mekik tankerleri beklemek zorunda kaldı.

Kpler'e göre savaştan önce bölgenin ham petrolünün %83'ü Hürmüz'den geçiyordu ^[4]. Eylül'de bu pay %60'a indi. Varillerin %23'ü başta Fujairah olmak üzere Umman Körfezi kıyısında yüklendi, %17'si ise Kızıldeniz üzerinden çıktı ^[4]. Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman'ın açıklamasına göre Suudi Arabistan'ın Yanbu'ya uzanan Doğu–Batı boru hattı 6 Ekim'de günde 5,8 milyon varil pompalıyordu ^[5]. Kpler, Ağustos ayındaki akışı yaklaşık 2 milyon varil olarak tahmin etmişti; bu, IEA'nın hattın savaş öncesi kullanımına ilişkin tahminine yakın bir seviye ^[5,1]. BAE'nin Fujairah'a uzanan boru hattı, oradaki yüklemelerin 1,1 milyon v/g'den 2,7 milyon v/g'ye çıkmasına yardımcı oldu ^[4].

Irak için yıl daha zor geçti. Basra yüklemeleri Mayıs'ta 98.000 v/g'ye kadar düştü ^[6]. Yüklemeler Eylül'de 2,58 milyon v/g'ye, Ekim ortasında ise yaklaşık 2,90 milyon v/g'ye toparlandı; 2025 ortalaması 3,34 milyon v/g idi ^[6]. Kuveyt Petrol Şirketi CEO'su Şeyh Nevaf es-Sabah'ın Bloomberg'e söylediğine göre Kuveyt şu anda günde yaklaşık 2 milyon varil üretiyor; savaştan önce bu rakam yaklaşık 2,6 milyon varildi ^[7]. Çatışmanın ilk dönemlerinde üretim günde 1 milyon varilin altına inmişti ^[7].

İran'ın ihracatı neredeyse durdu. ABD, 14 Temmuz'da İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden başlattı ^[8]. Vortexa ve Kpler tahminlerine göre İran, Ağustos'ta günde yaklaşık 220.000–255.000 varil ham petrol ve kondensat yükledi ^[8]. Mart'ta bu rakam günde yaklaşık 2 milyon varildi ^[8]. Katar'ın LNG'si ise Mart başından bu yana mücbir sebep kapsamında ve bu durum Aralık sonuna kadar uzatıldı ^[9].

Hürmüz'den geçen petrolü hangi ülkeler ithal ediyor?

Petrolün büyük bölümünü Asya alıyor. 2025'in ilk yarısında Hürmüz'den geçen ham petrol ve kondensatın %89'u Asya pazarlarına gitti ^[2]. Bu tahmin ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne (EIA) ait ^[2]. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore birlikte %74'ünü aldı ^[2].

Tek başına en büyük alıcı Çin. Ülke 2025'in ilk çeyreğinde boğaz üzerinden günde 5,4 milyon varil ham petrol ithal etti ^[3]. AFP bu rakamı EIA verilerine dayanarak aktardı ^[3]. Hindistan günde 2,1 milyon, Güney Kore 1,7 milyon, Japonya ise 1,6 milyon varil aldı ^[3]. Avrupa'ya yaklaşık 0,5 milyon, ABD'ye ise yaklaşık 0,4 milyon varil ulaştı ^[3].

Hacim, bağımlılıkla aynı şey değil. Çin ve Hindistan için Hürmüz ham petrolü pek çok kaynaktan yalnızca biri. Japonya ve Güney Kore için ise arzın temelini oluşturuyor. AFP'nin aktardığına göre Güney Kore'nin ham petrol ithalatının yaklaşık %68'i boğazdan geçiyordu ^[3]. Japon gümrük verileri, Japonya'nın 2024'teki ham petrol ithalatının %95'inin Orta Doğu'dan geldiğini gösteriyor ^[3]. IEA, Avrupa'nın Hürmüz ham petrolündeki payını günde yaklaşık 600.000 varil, yani %4 olarak hesaplıyor ^[1]. ABD'nin boğaz üzerinden yaptığı ithalat ise ham petrol ithalatının yaklaşık %7'sine denk geliyordu ^[2].

Çin krizle nasıl başa çıktı?

Çin krize, 2025'te ortalama 11,6 milyon v/g ile dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olarak girdi ^[20]. Ülkenin ithalatı, başta Orta Doğu arzındaki düşüş olmak üzere, Şubat–Mayıs 2026 arasında yaklaşık %40 azaldı ^[20]. Irak ve Kuveyt'ten yapılan ithalat Mayıs'ta sıfıra indi; çünkü iki ülkenin de boğazı atlama imkânı yok ^[20].

Yükün büyük kısmını stoklar üstlendi. Rafineriler Eylül'de stoklardan günde yaklaşık 1,6 milyon varil çekti; bu, Kpler verilerindeki rekor hız ^[11]. Reuters köşe yazarı Clyde Russell'ın hesaplamasına göre Çin'in ham petrol ithalatı Eylül'de 9,03 milyon v/g idi; Mart'ta bu rakam 11,79 milyon v/g olmuştu ^[10]. Rusya ve Orta Asya'dan gelen boru hatları buna yaklaşık 1 milyon v/g ekliyor ^[10].

Alımlar şimdi yeniden hızlanıyor. Kpler'in tahminine göre Çinli şirketler Eylül–Kasım döneminde yüklenecek en az 80 milyon varil Suudi ham petrolünü güvence altına almış olabilir ^[11]. Kpler ayrıca kaybedilen yaklaşık 1 milyon v/g'lik İran arzının yerini doldurmanın zor olacağını belirtiyor ^[11].

Hindistan'ın rafinerileri nasıl uyum sağladı?

Hindistan, Körfez arzı düştüğünde Rus ham petrolüne yaslandı, ardından yeniden Körfez'e döndü. Reuters gemi takip verilerine göre ülkenin Orta Doğu'dan ithalatı Eylül'de %32 artarak günde 2,8 milyon varile çıktı; bu, Şubat'tan bu yana en yüksek seviye ^[12]. Orta Doğu ham petrolü toplamın %54'ünü oluşturdu ^[12].

Rus ham petrolü günde 1,8 milyon varile geriledi ve payı Ağustos'taki %46,6'dan %33,5'e düştü ^[12]. Körfez varillerinin büyük kısmı artık Umman Körfezi'nde gemiden gemiye aktarmayla bölgeden çıkıyor ^[12]. Hintli bir rafineri kaynağı Reuters'a, fiyatlamanın ve daha kısa seferlerin bu varilleri avantajlı kıldığını söyledi ^[12].

Japonya ve Güney Kore Körfez ham petrolünün yerini nasıl doldurdu?

Japonya, büyük alıcılar arasında en savunmasız olanıydı. Petrolünün yaklaşık %95'i için Orta Doğu'ya bağımlıydı ve 16 Mart'ta stoklarını piyasaya sürmeye başladı ^[13]. Toplamda yaklaşık 50 günlük tüketime yetecek miktarı kullanıma açtı ^[13]. Rafineri kapasite kullanımı 4 Nisan'a kadar olan haftada %67,7'ye geriledi ^[13].

Ardından ithalat ABD'ye kaydı. Japonya'nın Orta Doğu'dan ithalatı Nisan'da bir önceki yılın aynı ayına göre %68, Temmuz'da ise %21,4 düştü ^[14]. Toplam ham petrol ithalatı Temmuz'da %17 artarak 2,38 milyon v/g'ye ulaştı ^[14]. ABD ham petrolü günde yaklaşık 879.800 varile çıkarken Orta Doğu'nun payı %58,9'a indi ^[14].

Vortexa'ya göre Güney Kore, savaş öncesi ham petrol ithalatının %60'ından fazlası için Hürmüz'e bağımlıydı ^[15]. Yanbu üzerinden yönlendirilen Suudi varilleri darbeyi hafifletti: ikinci çeyrekte Kore ve Çin'in her biri Yanbu'dan günde yaklaşık 830.000 varil ham petrol aldı ^[15]. Seul, Mart ortasında stratejik rezervlerinden 22,5 milyon varil serbest bırakacağını açıkladı ^[15]. Haziran ortasında ülkenin karadaki stokları mevsimsel normların %1'den daha az altındaydı ^[15]. Japonya'nın stokları ise mevsimsel olarak rekor düşük seviyelere inmişti ^[15].

Ağustos'a gelindiğinde Kore normal hacimlerini neredeyse yeniden yakalamıştı. KNOC verilerine göre ülke 91,34 milyon varil ithal etti; bir yıl önce bu rakam 93,35 milyon varildi ^[16]. ABD o ay Kore'nin en büyük tedarikçisi oldu ve hükümetin navlun iadeleri Orta Doğu dışından gelen kargoları destekliyor ^[16]. Kpler verilerine göre Asya genelinde Temmuz'da günde rekor düzeyde 2,35 milyon varil ABD ham petrolü ithal edildi ^[17].

Koreli rafinerilerin hâlâ Körfez petrol türlerine ihtiyacı var. Bir hammadde yöneticisinin Platts'a söylediğine göre tesisler orta ve ağır ekşi ham petrol için inşa edildi ve hafif ABD petrolü bunun yerini tam olarak dolduramıyor ^[16].

Avrupa neye bağımlı?

Avrupa, Hürmüz ham petrolünden çok az alıyor ancak Körfez yakıtlarına bağımlı. Bruegel'e göre AB'nin dizel arzının yaklaşık %17'si ithal ediliyor; bu ithalat başta Suudi Arabistan, ABD ve Hindistan'dan geliyor ^[18]. Jet yakıtının yaklaşık %38'i ithal ediliyor ve başlıca tedarikçiler Kuveyt, Hindistan ve BAE ^[18]. AB'nin jet yakıtı stokları 20 Mayıs itibarıyla beş yıllık ortalamanın %70'inin altına düştü ^[18].

IEA'ya göre Orta Doğu'nun ürün sevkiyatları Eylül'de ortalama 1,9 milyon v/g'de kaldı; savaştan önce bu rakam 4,7 milyon v/g idi ^[19]. 15 Ekim'de IEA üyeleri, 20 milyon varilin üzerinde dizel dâhil olmak üzere stok salımlarını hızlandırma konusunda anlaştı ^[19]. Kuveytli Şeyh Nevaf, Avrupa'nın acil durum dizel ve jet yakıtı salımını Kuveyt'in yakıt ihracatındaki kayba bağladı ^[7].

Gaz ikinci bir risk alanı. 2025'te Hürmüz LNG'sinin %10'undan biraz fazlası Avrupa'ya gitti; bu, Avrupa'nın LNG girişlerinin yaklaşık %7'sine karşılık geliyor ^[1]. Katar'ın mücbir sebep ilanı, TTF gösterge fiyatının megavatsaat başına 95 €'nun üzerine çıkmasına katkıda bulundu ^[9].

İzlenmesi gerekenler

• Hürmüz diplomasisi. Kuveytli Şeyh Nevaf, hiçbir boru hattının veya depolama tesisinin boğazın yerini tutamayacağını söylüyor ^[7].
• Irak ve Kuveyt hacimleri. Her iki ülke de hâlâ boğazı geçen tankerlere bağımlı ^[4,6].
• Çin'in stok yenilemesi. Kpler'e göre Çin stoklarını Aralık'a kadar istikrara kavuşturmak, deniz yoluyla ithalatın günde yaklaşık 1 milyon varil artmasını gerektirecek ^[11].
• Asya'da çeşitlendirme. Kore ve Japonya'nın ABD ham petrolü alımları, navlun yüksek kaldığı sürece alıcıların ne ölçüde çeşitlendirme yapabileceğini gösteriyor ^[14,16].
• Avrupa'da yakıtlar. IEA, dizel kıtlığının 2027'nin içlerine kadar sürebileceği uyarısında bulunuyor ^[19].

Alupetra, piyasa haberlerinde ham petrol akışlarını ve ithalat eğilimlerini her gün takip ediyor; günlük Brent, WTI ve Dubai fiyatlarını da yayımlıyor.