Hürmüz, Babülmendep ve İstanbul Boğazı — 2026'da Kritik Geçiş Noktalarında Risk

Hürmüz: kâğıt üzerinde açık, sahada çekişmeli

Savaştan önce Hürmüz Boğazı, 2025'te 19,87 milyon v/g petrol taşıdı: 14,95 milyon v/g ham petrol ve kondensat ile 4,93 milyon v/g ürün. Bu, dünya deniz yoluyla petrol ticaretinin kabaca %25'ine karşılık geliyordu ve bunun yaklaşık %80'i Asya'ya gidiyordu ^[1]. Boğazı baypas edebilecek boru hatlarına yalnızca Suudi Arabistan ve BAE sahiptir. IEA, savaştan önce bu ülkelerin kullanılabilir yedek kapasitesini 3,5–5,5 milyon v/g olarak tahmin ediyordu ^[1].

Kriz 28 Şubat'ta başladı. Birkaç gün içinde Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club ve American Club dâhil başlıca P&I kulüpleri, 5 Mart'tan itibaren geçerli olmak üzere bölgedeki savaş riski teminatlarını iptal ettiklerini bildirdi ^[2]. Primler, bir önceki haftaki yaklaşık %0,2 seviyesinden 48 saat içinde gemi değerinin %1'ine kadar yükseldi ^[2].

Akışlar o tarihten bu yana kısmen toparlandı. IEA, Umman Körfezi'ndeki gemiden gemiye aktarımların da desteğiyle Hürmüz'den geçen toplam petrol akışlarının Eylül ayında 3,7 milyon v/g artarak 10,9 milyon v/g seviyesine yükseldiğini bildirdi. Başta Suudi Arabistan'ın Doğu–Batı boru hattı olmak üzere baypas güzergâhlarından yapılan ihracat 970 bin v/g artışla 5,6 milyon v/g seviyesine çıktı ^[3]. Ürün ve LPG sevkiyatları ham petrolün gerisinde kaldı: Orta Doğu'nun rafine ürün ve LPG ihracatı savaş öncesi seviyelerin yarısının altında kalmaya devam ediyor ^[3].

Geçiş sayıları oynaktır. Lloyd's List Intelligence (LLI), 5–11 Ekim haftasında İran bağlantılı olmayan gemilerin, 81'i tanker ve gaz taşıyıcısı olmak üzere 104 geçiş yaptığını kaydetti. Bu, bir önceki haftaya göre %17 düşüş anlamına gelse de Ağustos ayının haftalık ortalamasının hâlâ %31 üzerindeydi ^[4]. LLI, Ekim ayının ilk yarısında savaşın başlamasından bu yana en yüksek aylık toplam olan en az 28 saldırı veya güvenlik olayı saydı. LLI ayrıca İran'ın "uyumsuz" gemiler listesini 124 gemiye genişlettiğini ve ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM), İran limanlarına yönelik ABD ablukası kapsamında 138 ticari geminin rotasının değiştirildiğini açıkladığını kaydetti ^[4].

Geçtiğimiz hafta tırmanış daha da arttı. İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) 22 Ekim'de yedi tankerin vurulduğunu iddia etti; bu, savaşın başlamasından bu yana tek günde yaşanan en ağır bilanço olacaktır. Bir CENTCOM sözcüsü İran'ın mayınlara ilişkin iddialarına itiraz ederek uluslararası deniz yollarının mayınlardan temizlendiğini ve gemilerin %95'inin geçiş yapabildiğini söyledi ^[5]. IRGC deniz kuvvetlerine göre, 4,5 milyon varilden fazla ham petrol taşıyan iki süper tanker 23 Ekim'de boğazın güneyinde mayına çarptı. Bu iddialar bağımsız olarak doğrulanmamıştır ^[6].

Kızıldeniz: baypas güzergâhından çatışma alanına

Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz kıyısı, normalde Hürmüz üzerinden çıkacak ham petrol için ana çıkış noktası hâline geldi. Al Jazeera'nın aktardığı Kpler verilerine göre Yanbu, Haziran ayında yaklaşık 4,1 milyon v/g ihracat yaptı ve Hürmüz'den başka güzergâhlara yönlendirilen Suudi petrolünün kabaca %64'ünü taşıdı ^[8]. Savaştan önce Babülmendep daha küçük bir güzergâhtı: EIA, 2025'in ilk yarısında buradan 4,2 milyon v/g petrol geçtiğini tahmin etmektedir; bu miktar, Husilerin daha önceki kampanyasının ardından 2023'teki 9,3 milyon v/g seviyesinden gerilemişti ^[7].

Bu baypas güzergâhı artık baskı altındadır. Husiler 20 Temmuz'da Suudi Arabistan'a yönelik deniz ablukası ilan etti ^[8,9]. Al Jazeera, Babülmendep'ten Asya'ya yaklaşık 6 milyon v/g ham petrol geçtiğini ve bunun yaklaşık üçte ikisinin Suudi kaynaklı olduğunu tahmin etti. Kpler, Yanbu'dan Güney Kore'ye gidecek bir kargonun Süveyş ve Ümit Burnu üzerinden yönlendirilmesinin sefer süresini yaklaşık 24 günden yaklaşık 54 güne uzatacağını hesapladı ^[8].

Saldırılar o zamandan bu yana Suudi altyapısına da yayıldı. LLI, 13 Eylül'de sona eren haftada bir saldırının Yanbu'dan ham petrol ihracatını durdurduğunu bildirdi. Yüklemeler daha sonra yeniden başladı ve boru hattı düşük kapasiteyle çalıştı ^[9]. 1 Ekim'de bir mühimmat Yanbu limanının içine isabet etti ve bir tankerin yüklemesini kısa süreliğine durdurdu ^[10]. EIA, üçüncü çeyrek değerlendirmesinde tankerlere ve Suudi boru hattı pompa istasyonlarına yönelik saldırıları fiyat artışlarının ardındaki etkenler arasında saydı ^[11]. 22 Ekim'de Saudi Aramco, Zahran'daki genel merkezinin tahliye edilmesi talimatını verdi; Husilerin Suudi enerji altyapısına yönelik saldırıları, Brent'in Nisan ayından bu yana en yüksek kapanışını gerçekleştirmesine katkıda bulundu ^[12].

Trafik, manşetlerin düşündürdüğünden daha dayanıklı seyretti. LLI, 27 Eylül'e kadarki dört haftada Babülmendep'te haftalık ortalama 280 geçiş saydı; bu sayı Haziran ayında 316, Ocak ayında 257 idi. Süveyş Kanalı geçişleri haftalık ortalama 287 oldu ^[9]. Ancak refakat kapasitesi sınırlıdır: AB'nin dış politika şefi Kaja Kallas, misyonun yeterli savaş gemisine sahip olmaması nedeniyle gemilerin fiilen Aspides Operasyonu refakati için sıraya girdiğini söyledi ^[9].

Türk Boğazları: yanı başındaki savaş

EIA'ya göre Türk Boğazları, 2025'in ilk yarısında yaklaşık 3,7 milyon v/g petrol taşıdı. Novorossiysk yakınlarındaki CPC terminali üzerinden ihracat yapan Kazakistan, Boğazlar üzerinden en büyük sevkiyatı yapan ülkedir; Rusya'nın Karadeniz limanları da ülkenin ham petrol ve ürünleri için başlıca çıkış noktasıdır ^[7]. Geçişler 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi çerçevesinde sürmektedir ^[15]; ancak Karadeniz'deki savaş Boğazlara daha da yaklaşmıştır.

• 26 Mart: Yerel medyaya göre, Novorossiysk'ten yaklaşık 1 milyon varil ham petrol taşıyan Türk işletmeli Altura adlı tanker, İstanbul Boğazı'na yaklaşık 30 km mesafede vuruldu. Türkiye'nin ulaştırma bakanı, tankerin bir insansız deniz aracı tarafından vurulduğunu söyledi ^[13].
• 22 Temmuz: Bildirildiğine göre Novorossiysk yakınlarında Türk bayraklı Reyhan Sarı adlı dökme yük gemisine düzenlenen dron saldırısında bir mürettebat üyesi hayatını kaybetti ^[14].
• 8–9 Ağustos: Türkiye, Novorossiysk'e gitmekte olan bazı gemilere Çanakkale Boğazı geçiş izinlerini kısa süreliğine vermedi. Türk yetkililer Reuters'a bu adımların geçici olduğunu söyledi ve geçişler ertesi gün yeniden başladı ^[15].
• Ağustos sonu: Türkiye, Tuapse yakınlarında iki gemiye yönelik saldırıların ardından Ukrayna'nın büyükelçisini çağırdı. İstanbul Boğazı'ndan geçen tankerlerde doğaçlama dron karşıtı koruma olarak ağlar, su tankları ve lastikler kullanıldığı görüldü ^[16].

EIA, Ukrayna'nın Novorossiysk'e yönelik dron saldırılarını da üçüncü çeyrekteki fiyat artışlarının ardındaki arz riskleri arasında saydı ^[11]. SeaNews Türkiye, Reuters'a atıfla Ağustos başında Karadeniz'deki savaş riski primlerinin yaklaşık iki hafta içinde gemi değerinin yaklaşık %1'inden %2'sine kadar yükseldiğini bildirdi ^[17].

Navlun ve sigorta: riskin maliyeti

Navlun piyasaları kesintinin önemli bir kısmını absorbe etti. Ekim ortasında Baltic Exchange'in TD3C güzergâhı (270.000 t, Orta Doğu Körfezi–Çin) WS1.318,75 seviyesine yükseldi; bu, yaklaşık 1,41 milyon $/gün gidiş-dönüş zaman çarteri eşdeğerine (TCE) karşılık gelmektedir. Batı Afrika–Çin güzergâhı (TD15) WS750,63 seviyesine, yani yaklaşık 763.000 $/gün seviyesine ulaştı ^[18]. Karadeniz ham petrolü için TD6 Suezmax güzergâhı (135.000 t, CPC–Augusta) WS1.008,33 seviyesine, yani 816.600 $/gün seviyesinin biraz üzerine çıktı; Baltic Exchange, Karadeniz'de "mevcut tonajın sıkışık olmaya devam ettiğini" belirtti ^[18]. IEA, rekor navlun ve ham petrol maliyetlerinin Avrupa ve Asya'da rafineri marjlarını daralttığını açıkladı ^[3].

Deniz sigortası maliyetleri çatışmayla paralel hareket etti. Marsh'ın küresel denizcilik direktörü Temmuz ayında The National'a, Hürmüz savaş riski oranlarının savaş öncesindeki yaklaşık %0,25 seviyesine karşılık tekne değerinin %3 ile %10 arasında değiştiğini söyledi. 100 milyon $ değerindeki bir tanker için bu, yaklaşık 250.000 $ yerine sefer başına 3–10 milyon $ anlamına gelmektedir. Oranlar Haziran ayındaki mutabakat zaptının ardından düşmüş, saldırıların yeniden başlamasıyla tekrar yükselmişti ^[19].

İzlenecek gelişmeler

Önümüzdeki haftalar için üç soru öne çıkmaktadır:

• Hürmüz: refakatli geçişlerin artan saldırı sayısı karşısında sürdürülüp sürdürülemeyeceği.
• Kızıldeniz: Husilerin Suudi Arabistan ile çatışmasının Suudi bağlantılı gemilerden daha geniş Kızıldeniz trafiğine yayılıp yayılmayacağı.
• Karadeniz: dron saldırılarının İstanbul Boğazı'nın yaklaşım sularına doğru ilerlemeye devam edip etmeyeceği.

Diplomatik temaslar sürmekle birlikte navlun ve sigorta piyasaları bu kritik geçiş noktalarını hâlâ aktif risk bölgeleri olarak fiyatlamaktadır.

Alupetra, bu güzergâhları İstanbul, Londra ve Dubai ofislerinden izlemektedir.