2026'da Üre Üretim Maliyetleri ve Gaz: Hangi Üreticiler Hâlâ Kazanıyor?

Bir ton üre üretmenin maliyeti nedir?

Büyük ölçüde gaz. Üre, doğal gazın amonyağa dönüştürülmesi ve amonyağın karbondioksitle birleştirilmesiyle üretiliyor. Gaz hem hammadde hem yakıt olduğundan bir tesisin maliyetini büyük ölçüde gaz fiyatı belirliyor.

Gaz fiyatları artık bölgeler arasında çok büyük farklılık gösteriyor. Dünya Bankası'nın ABD doğal gaz fiyatı Ekim 2026'da milyon İngiliz ısı birimi (MMBtu) başına ortalama 2,96 $ olurken Avrupa'da 28,50 $ idi ^[1]. Mısır, Nisan'da gübre üreticileri için gaz taban fiyatını 8,5 $/MMBtu'ya çıkardı ve bazı üreticilerin fiili maliyeti 9 $'ın üzerindeydi ^[2].

Kaba bir rehber olarak, bir tesis ton üre başına yaklaşık 22 MMBtu gaz kullanıyorsa (verimli modern bir tesis için kendi varsayımımız), yalnızca gaz maliyeti 2,96 $'da ton başına yaklaşık 65 $, 8,5 $'da yaklaşık 190 $, 28,50 $'da ise yaklaşık 630 $ olur (kendi hesabımız). Gerçek maliyetler sermaye, işçilik, karbon ve lojistiği de içeriyor, ancak sıralama açık.

Piyasa tahminleri bunu doğruluyor. Bir Nobel Trading raporu kuzeybatı Avrupa'da üre üretim maliyetini Ekim sonunda 678 $'dan ton başına 740 $'a yükseltti ^[3]. Eylül'de, Hollanda TTF gazı 66,50 €/MWh civarındayken verimli bir Avrupa tesisinin başabaş için fabrika çıkışı ton başına yaklaşık 605 $'a ihtiyacı vardı ^[4]. TTF Kasım başında 86,80 €/MWh idi ^[5].

Kim para kazanıyor?

Ucuz gaza sahip Kuzey Amerikalı üreticiler. ABD'nin en büyük azot üreticisi CF Industries, üçüncü çeyrekte 436 milyon $ net kâr ve 833 milyon $ düzeltilmiş FAVÖK açıkladı; bir yıl önce bu rakamlar 353 milyon $ ve 667 milyon $ idi ^[6]. Gaz maliyeti 2,88 $/MMBtu oldu ^[6]. İlk dokuz ayda düzeltilmiş FAVÖK 2,07 milyar $'dan 3,01 milyar $'a yükseldi ^[6].

İlginç biçimde ana etken CF'nin üre fiyatı değildi. Şirketin ortalama granül üre fiyatı üçüncü çeyrekte ton başına 423 $ ile bir yıl önceki 450 $'ın altında kalırken amonyak 418 $'dan 532 $'a çıktı ^[6]. İşin daha büyük kısmını yüksek hacimler ve amonyak fiyatları yaptı. Şirket, çatışma başladığından bu yana Orta Doğu'nun ortalama üre ihracatının yalnızca yaklaşık yarısının Körfez'den çıkabildiğini ve arz-talep dengesinin düşük maliyetli Kuzey Amerikalı üreticiler için olumlu kalmasını beklediğini söyledi ^[6].

Mısır, Cezayir ve BAE'de tesisleri bulunan Fertiglobe da ilk yarıda iyi sonuçlar aldı. Düzeltilmiş FAVÖK'ü ikinci çeyrekte iki katından fazla artarak 371 milyon $'a ulaştı ve tesislerindeki üre kapasite kullanımı ilk yarıda %92'ye çıktı; Mısır ve Cezayir'de rekor oranlar görüldü ^[7]. Kendi ürettiği ürünlerin satış hacmi %3 düştü; şirket bunu BAE'deki ihracat sevkiyat kısıtlarına bağladı ^[7].

Kim sıkışıyor?

Avrupalı üreticiler. Yara'nın özel kalemler hariç üçüncü çeyrek FAVÖK'ü 804 milyon $'dan 675 milyon $'a, net kârı 320 milyon $'dan 199 milyon $'a düştü; yüksek gaz fiyatları ve ertelenen talep marjlar üzerinde baskı yarattı ^[8]. Yara, gaz fiyatlarına yanıt olarak Avrupa üretimini ayarladı ve müşterilerine tedarik için küresel ağını kullandı ^[8]. CF Industries, Ekim'de Avrupa'nın nominal amonyak kapasitesinin %37'sinin devre dışı olduğunu ya da düşük kapasiteyle çalıştığını tahmin etti ^[6].

Sevkiyat yapamayan Körfez üreticileri. En büyük Suudi üretici SABIC Agri-Nutrients, üçüncü çeyrekte yıllık %62,48 düşüşle 484 milyon SAR net kâr açıkladı; dokuz aylık kâr %37,34 düşüşle 2,09 milyar SAR'a indi ^[9]. Şirket, tedarik zinciri aksaması nedeniyle düşen satış hacimlerini ve artan satış ve dağıtım maliyetlerini gerekçe gösterdi ve Kızıldeniz'deki Yanbu ve NEOM limanları üzerinden alternatif güzergâhlar kullandı ^[9]. Bekleyen sevkiyatlar boşaldıkça kârı ikinci çeyreğe göre %27,70 arttı ^[9].

Gaz kesintisiyle karşı karşıya olan Mısırlı üreticiler. Mısır üresi Kasım sözleşmelerinde FOB ton başına yaklaşık 535 $ ile yüksek fiyattan satılıyor ^[2], ancak üreticiler daha az gaz alıyor. Reuters, önceki %20'lik kesintinin ardından 8 Kasım'da gaz arzında %33'lük yeni bir kesinti bildirildiğini aktardı ^[10]. Bir sektör kaynağının EnterpriseAM'e söylediği gibi yüksek fiyatlar bir süre düşen hacimleri telafi edebilir ^[2], ancak üretim azalıyor.

Maliyetler üre fiyatını nasıl belirliyor?

Sıkı bir piyasada fiyat genellikle piyasanın hâlâ ihtiyaç duyduğu en pahalı tedarikçinin, çoğu zaman Avrupa'daki ya da diğer yüksek maliyetli tesislerin maliyetine yakın oluşuyor. Körfez arzı kesildiğinde talebin daha büyük kısmı bu tesislere kayıyor ve fiyatlar onların maliyetlerine doğru yükseliyor.

Ancak 2026'da zayıf talep ve Çin ihracatı, yılın büyük bölümünde fiyatları Avrupa maliyetlerinin altına çekti. Dünya Bankası'nın Orta Doğu üre fiyatı Ekim'de ton başına 420 $ ^[1], Orta Doğu granülü ise 6 Kasım'da 440 $ FOB idi ^[11]; bu rakamlar Avrupa'nın tahmini 740 $'lık üretim maliyetinin oldukça altında ^[3]. Avrupa tesislerinin fiyat belirlemek yerine üretimi kısmasının nedeni bu.

Amonyak gaz bağlantısını daha net gösteriyor. Yara–Mosaic Kasım amonyak sözleşmesi, yükselen Avrupa gaz fiyatları ve kısılan üretim nedeniyle Ekim'e göre 95 $ artışla ton başına 645 $ CFR Tampa'dan belirlendi ^[12].

Tabloyu ne değiştirebilir?

• Hürmüz'ün açılması düşük maliyetli Körfez arzını geri getirir, SABIC Agri-Nutrients ve Fertiglobe'un BAE tesisinin hacimlerini artırır ve fiyatlara baskı yapar ^[6,9].
• Avrupa'da gazın ucuzlaması Yara ve diğerlerinin kapasiteyi yeniden devreye almasını sağlar ^[5,8].
• Mısır'da gazın yeniden verilmesi Avrupa'ya yakın ihraç edilebilir üre ekler ^[2,10].
• Çin'in ihracat politikası, Avrupa maliyet seviyelerinin altındaki fiyatlar için belirleyici olmayı sürdürüyor ^[4].

İzlenmesi gerekenler

• TTF ve Henry Hub gaz fiyatları; Avrupa ile ABD arasındaki maliyet farkını belirliyor ^[1,5].
• Avrupa'daki amonyak üretim kısıntıları; üretici raporlarında izlendiği şekliyle ^[6,8].
• Körfez üreticilerinin dördüncü çeyrek hacimleri, özellikle Kızıldeniz güzergâhları üzerinden ^[9].
• Mısır'ın gübre tesislerine gaz tahsisleri ^[10].

Alupetra, gaz, amonyak ve üre piyasalarını İstanbul, Londra ve Dubai'den takip ediyor; Alupetra yaptırım altındaki taraflarla iş yapmaz.